Σύνδεση

Login to your account

Username *
Password *
Remember Me
offroader

Ευκολία, περιβάλλον και πράσινοι φόροι

altΔιάολε, τι σχέση μπορεί να έχει να έχει η ευκολία με το περιβάλλον;

Εκατό, εκατόν πενήντα χρόνια πριν, η ζωή στα χωράφια, στα σπίτια, στη μεταποίηση και στις υπηρεσίες ήταν πολύ διαφορετική απ’ ό τι είναι σήμερα.

 

 

Σaltτα χωράφια οργώναμε με ζώα, μαζεύαμε το βαμβάκι με τα χέρια, θερίζαμε τα δημητριακά με το δρεπάνι, αλωνίζαμε και μεταφέραμε τους καρπούς πάλι με ζώα, κτλ.  Στα σπίτια ζεσταίναμε το χώρο, το νερό και μαγειρεύαμε με ξύλα στα τζάκια κι αργότερα, στις σόμπες.  Tα βράδια, για να βλέπουμε, χρησιμοποιούσαμε καντήλια με λάδι ή κεριά.  Στη μεταποίηση ράβαμε ρούχα με το χέρι.  Φτιάχναμε έπιπλα με χειροκίνητα εργαλεία.  Κάναμε ρόδες για τα κάρα δουλεύοντας ξύλο και σίδερο με τα χέρια μας (πριόνι, ξύστρα, λίμα, σφυρί και καμίνι).  Στις κατασκευές έργων κουβαλάγαμε όλα τα υλικά στις θέσεις εργασίας με το χέρι, το πηλοφόρι...  Στον κόσμο των υπηρεσιών, ταχυδρομεία, τράπεζες, κτλ. τα πάντα γινόντουσαν με το χέρι.  Για τις μεταφορές περπατούσαμε πολύ.  Χρησιμοποιούσαμε ζώα για να τραβούν τα αμάξια.

Ήταν πράγματι δύσκολη η ζωή τότε.  Σχεδόν για τα πάντα έπρεπε να ιδρώναμε.  Η παχυσαρκία και οι καρδιακές παθήσεις ήταν περίπου άγνωστες, η ατμόσφαιρα και τα νερά καθαρά.  Η φύση προλάβαινε και αποκαθιστούσε, «γιάτρευε» την οποιαδήποτε επίπτωση είχε επάνω της η ανθρώπινη δραστηριότητα.  Το σύστημα άνθρωπος και περιβάλλον ήταν, όπως λένε οι επιστήμονες, «διατηρήσιμο» στο χρόνο,  Ελληνιστί «αειφόρο», αγγλιστί “sustainable”.

altΑξίζει τον κόπο να ξανα-διατρέξουμε όλα αυτά για να συνειδητοποιήσουμε τις τεράστιες αλλαγές, που τώρα επήλθαν.  Στα χωράφια οργώνουμε με τρακτέρ, μαζεύουμε το βαμβάκι με αυτοκίνητες βαμβακο-μηχανές.  Έχουμε τις θεριζοαλωνιστικές μηχανές (κομπίνες) για τα δημητριακά.  Μεταφέρουμε τους καρπούς με τρακτέρ η φορτηγά.  Στα σπίτια, τα φωτίζουμε, ζεσταίνουμε το χώρο, το νερό, μαγειρεύουμε, και επικοινωνούμε με πετρέλαιο, υγραέριο, φυσικό αέριο, ηλεκτρισμό.  Μόνο για να «δημιουργήσουμε ατμόσφαιρα», ανάβουμε ξύλα στα τζάκια, κεριά στο τραπέζι...  Στη μεταποίηση ράβουμε ρούχα, αν όχι με υπέρ-αυτόματες, τουλάχιστον με ηλεκτροκίνητες ραπτομηχανές.  Φτιάχνουμε έπιπλα με ηλεκτροκίνητα εργαλεία, κάνουμε δε ρόδες όχι ποια για κάρα αλλά για αυτοκίνητα, με διαρκώς μεγαλύτερης συνθετότητας ηλεκτροκίνητο παραγωγικό εξοπλισμό.  Στις κατασκευές έργων, περιορίσαμε το χαμαλίκι απίστευτα.  Με σκαπτικά, φορτωτές, φορτηγά, γερανούς κι αναβατόρια κουβαλάμε όλα τα υλικά δίπλα στις θέσεις εργασίας...  Στον κόσμο των υπηρεσιών, ταχυδρομεία, τράπεζες, κτλ. με τον  αυτοματισμό και την πληροφορική αλλάξαμε τα πάντα.  Τέλος, για τις μεταφορές μας περπατάμε τώρα πολύ λιγότερο.   Αφήσαμε και τα ποδήλατα. Έχουμε δε, από μοτοποδήλατα μέχρι αεροπλάνα.

altΗ μηχανοποίηση της ανθρώπινης δραστηριότητας αντλεί τώρα την αναγκαία ενέργεια όχι από τη μυική «δύναμή» μας (άρα τροφή), όπως παλιά, αλλά από πρωτογενή καύσιμα όπως, κάρβουνο, πετρέλαιο, φυσικό αέριο, κτλ. εσχάτως δε και από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.  Από την άποψη αυτή, η ζωή είναι τώρα πολύ πιο «εύκολη», πιο «άνετη».  Δεν χρειάζεται ποια να ιδρώνουμε.  Η παχυσαρκία και οι καρδιακές παθήσεις, όμως τώρα, είναι σε άνοδο...  Αν δεχθούμε τη θεωρία της (ανθρωπογενούς προελεύσεως) αλλαγής του κλίματος, η φύση, ποια, δεν προλαβαίνει να αποκαθιστά, να «γιατρεύει» τις  επιπτώσεις, που έχει επάνω της η ανθρώπινη δραστηριότητα, π.χ. αέρια του θερμοκηπίου.  Γι’ αυτό η ποιότητα του αέρα, του εδάφους και των νερών (όσων έχουν απομείνει) πάνε κατά διαόλου...  Το σύστημα άνθρωπος και περιβάλλον έγινε τώρα, όπως λένε οι επιστήμονες, «μη διατηρήσιμο» στο χρόνο, Ελληνιστί «μη αειφόρο», αγγλιστί “non-sustainable”.  Εξ ου, λένε και η κλιματική αλλαγή, με τα ακραία καιρικά φαινόμενα.  Έχουμε καύσωνες, με π.χ. πάνω από 20 χιλιάδες θανάτους δίπλα μας, στη Γαλλία και Γερμανία (καλοκαίρι του 2003).  Αντιμετωπίζουμε ξηρασίες και πλημμύρες, με τραγικές απώλειες στις φτωχές χώρες της Αφρικής, το Μπανγκλαντές κι’ αλλού.

altΤι κάνουμε εμείς στον «αναπτυγμένο» κόσμο, υποτίθεται, για να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα;  Αναζητούμε καύσιμα (π.χ. φυσικό αέριο) και τεχνολογίες καύσεως (π.χ. καταλυτικούς κινητήρες αυτοκινήτων), που να εκλύουν λιγότερα αέρια του θερμοκηπίου.  Προωθούμε την «εξοικονόμηση» με αντικατάσταση / τροποποίηση του εξοπλισμού κατανάλωσης ενέργειας, ώστε να είναι «πιο έξυπνος» και ως εκ τούτου να καταναλίσκει λιγότερη ενέργεια.  Τελευταία δε, έχουμε «ερωτευθεί» και τις ανανεώσιμες.  Στήσαμε business περί αυτές.  Περίπου τρέχουμε, άκουσον-άκουσον, να γεμίσουμε όλους τους κάμπους με ηλιακούς (φωτο-βολταϊκούς ή θερμικούς) συλλέκτες, όλες τις βουνοκορφές με ανεμο-γεννήτριες ηλεκτρισμού και φυσικά με κακάσχημα δίκτυα μεταφοράς του.  Κατά μια διαβολική δε σύμπτωση, όλα αυτά είναι πανάκριβα και κάποια πολύ χαμηλής αποτελεσματικότητας...  Όμως, η προσπάθειά μας να περιορίσουμε τη συσσώρευση των αερίων του θερμοκηπίου, με επέμβαση στην παροχή της ενέργειας (συμπεριλαμβανομένων και των ανανεώσιμων) δεν φέρνει αποτέλεσμα.

altΘεωρώ τραγικό ότι περίπου κανένας μας, στον «αναπτυγμένο» κόσμο, δεν διερωτάται μην τυχόν το έχουμε παρακάνει με την «ευκολία», με την «άνεση» που σταδιακά βάλαμε στη ζωή μας.  Μην τυχόν και δεν έρθει, η καταστροφή του σύμπαντος, αν  πάμε στο σπίτι  του φίλου μας, που είναι ένα δυο χιλιόμετρα πιο κάτω, με το 4Χ4 μας, αλλά με κάποιο δημόσιο μέσο μεταφοράς ή έστω, βρε αδελφέ, περπατήσουμε.  Μην τυχόν μπορούμε να ζήσουμε έχοντας μια αντί δυο τηλεοράσεις ανοιχτές, 3 αντί 10 περιφερειακά να «τρέχουν» χωρίς πάντα λόγο στους υπολογιστές μας και το βράδυ αναμμένα μόνο 3 αντί 8 φώτα...   Δεν θα φέρουμε αποτέλεσμα αν πρώτα εμείς, οι «αναπτυγμένοι», δεν συνειδητοποιήσουμε ότι «ευκολία» και «άνεση», από ένα σημείο και μετά, επί τέλους, δεν πάνε μαζί με διατηρήσιμο (αειφόρο, sustainable) περιβάλλον.

 

altΗ συσσώρευση αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα είναι, για μένα, μακράν, πρόβλημα ζήτησης και πολύ λιγότερο πρόβλημα προσφοράς ενέργειας. Το παρακάναμε στη «Δύση», στον «αναπτυγμένο» κόσμο, με την επιδίωξη της «ευκολίας», της «άνεσης» στη ζωή μας.  Αναφέρομαι στις πολλαπλά ολέθριες επιπτώσεις αυτού, που λέγεται life style (επί το λαϊκότερον, «γκλαμουριά»), ακόμα και σε πτυχές του, εκ πρώτης όψεως, άσχετες με την ενέργεια.  Σκεφθείτε, για παράδειγμα, τα τόσα είδη μιας χρήσεως, που βάλαμε στη ζωή μας, στο όνομα της «ευκολίας», της «άνεσης».  Πίνουμε π.χ. αναψυκτικά, συσκευασμένα σε κουτάκια αλουμινίου σε ατομικές μερίδες και μετά, πετάμε τα κενά κουτάκια στα σκουπίδια!  Πάψαμε να χρησιμοποιούμε γυάλινα μπουκάλια, πολλαπλών χρήσεων.  «Γλυτώνουμε την ταλαιπωρία» της μέριμνας για τη συγκέντρωση και επιστροφή των κενών στον προμηθευτή!  Όμως, μας διαφεύγει ή υποκρινόμαστε ότι δεν συνειδητοποιούμε πως, για να έχουμε αυτήν την «ευκολία», αυτήν την «άνεση», σπαταλάμε απίστευτες ποσότητες ενέργειας (και άλλων πόρων) για να παράγουμε τα αλουμινένια κουτάκια για κάθε μια χρήση.  Παρακάμπτω τη συμβολή τους στην άλλη μάστιγα της εποχής μας, που ακούει στο όνομα «σκουπίδια»...

Τι πρέπει, τι χρειάζεται να γίνει;  Αρχικά, πρέπει να ξεκαθαρίσουμε μερικά βασικά πράγματα.  
Ενέργεια καταναλίσκουμε πάρα πολλές φορές καθημερινά όλοι μας.
Δεν την καταναλίσκουν μόνον κάποιοι «κακοί», τοπικοί, εθνικοί ή υπερ-εθνικοί πολιτικοί ηγέτες, επιχειρηματίες, κτλ.  Παρά τις διαφοροποιήσεις, όλοι μας συμβάλουμε στη δημιουργία του προβλήματος.  Συνεπώς:
Όλοι μας οφείλουμε να δράσουμε.

altΤις τελευταίες δεκαετίες προσπαθήσαμε στον «αναπτυγμένο» κόσμο, μαζί με την προώθηση των ανανεώσιμων, να μιλήσουμε στους συνανθρώπους μας για την κλιματική αλλαγή, να ευαισθητοποιήσουμε, να ασκήσουμε πειθώ, προσδοκώντας εκούσια αλλαγή συμπεριφορών.  Η συσσώρευση των αερίων του θερμοκηπίου, όμως, δεν σταμάτησε, επιδεινώθηκε.  Είναι λογικό.  Τι ποσοστό ανθρώπων να καταφέρουμε να προσεγγίσουμε έτσι, πότε και για πόσο;  Όσο χρήσιμη και απαραίτητη κι αν είναι η ενημέρωση, ευαισθητοποίηση, εκπαίδευση δεν φτάνουν από μόνες τους να αντιστρέψουν την κατάσταση, που είναι οξεία.  Χρειάζονται πιο δραστικά μέτρα.  Κατά τη γνώμη μου, πρέπει να προσφύγουμε σε εξαναγκασμό.

Είναι σωστό να στοχοποιήσουμε το life style.  Βεβαίως η «ευκολία», η «άνεση», που αυτό προβάλει, είναι παρατράγουδο της ιδιώτευσης, της θεοποίησης του υλισμού, της αποστροφής προς το κοινό καλό, εύκολα δε, θα έλεγε κανείς, της οικονομίας της αγοράς.  Φοβάμαι, όμως ότι θα ήταν μεγάλο λάθος να ξεκινήσουμε να φύγουμε από την οικονομία της αγοράς και να πάμε σε κεντρικά ελεγχόμενη οικονομία, για να αντιμετωπίσουμε τη διαρκή συσσώρευση αερίων του θερμοκηπίου.  Εκτός του ότι, αν μη τι άλλο, χρονικά δεν θα είναι αποτελεσματικό, φοβάμαι ότι θα δημιουργήσει πολύ περισσότερα προβλήματα απ’ όσα πιθανόν θα λύσει.

altΙσχυρίζομαι ότι, το εργαλείο εξαναγκασμού για να λύσουμε (να απαλύνουμε) το πρόβλημα είναι αυτό, που οι οικονομολόγοι αποκαλούν «ρύθμιση» της ελεύθερης αγοράς.  Εννοώ, δηλαδή, να συμφωνήσουμε να υιοθετήσουμε ένα συνδυασμό κατάλληλων απαγορεύσεων και τσουχτερής (αύξησης) της φορολογίας της ενέργειας (πράσινος φόρος).  Οι απαγορεύσεις μπορεί να αναφέρονται π.χ. σε ιδιωτικά αυτοκίνητα πάνω από, ας πούμε, 900 κυβικά εκατοστά, απαγορεύσεις των περισσότερων ειδών μιας χρήσεως, κτλ.  Η αύξηση της φορολόγησης της ενέργειας πρέπει να είναι παράλληλη και αυστηρά ανταποδοτική (όπως τα δημοτικά τέλη).  Πιο συγκεκριμένα, από τα έσοδα της πρόσθετης φορολογίας της ενέργειας να κάνουμε δυο πράγματα.  Πρώτον, να δίνουμε «λεφτά στο χέρι» μόνον στους πραγματικά φτωχούς συνανθρώπους μας, για τη ζημιά, που θα υποστούν.  Δεύτερο, τα υπόλοιπα να τα επενδύουμε σε σχετικές περιβαλλοντικές δράσεις.  Θα δημιουργήσουμε, έτσι, ισχυρά κίνητρα σε πλούσιους και φτωχούς, δηλαδή σε όλους μας, να προσέχουμε διαρκώς πόση ενέργεια καταναλίσκουμε.  Όσοι δεν εννοούμε να συμμορφωνόμαστε θα πληρώνουμε κάθε φορά, μέσω της τσουχτερής φορολογίας, το τίμημα της αντικοινωνικής συμπεριφοράς μας.  Είναι τόσο απλό.  Μόνον έτσι θα μπορέσουμε όσο γρήγορα θέλουμε να «γονατίσουμε» τη ζήτηση ενέργειας και συνεπώς να μειώσουμε την παραγωγή αερίων του θερμοκηπίου κατά όσο χρειασθεί, για να πιάσουμε επίπεδα διατηρήσιμου (αειφόρου, sustainable) περιβάλλοντος.  Υπ’ όψιν δε ότι, η πρόταση αυτή έχει μηδενικό κόστος για το κράτος, είναι όπως λένε οι οικονομολόγοι δημοσιοικονομικά «ουδέτερη»!

altΧάρηκα πολύ, που ο απερχόμενος και πετυχημένος Έλληνας Επίτροπος, κύριος Σταύρος Δήμας, μίλησε για την ανάγκη θέσπισης «πράσινων» φόρων, σε πρόσφατη εκδήλωση στην Αθήνα.  Λυπήθηκα αφάνταστα, που το νεοσύστατο Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής, δια στόματος του Υφυπουργού του, βιάστηκε και δημόσια απέρριψε την ιδέα.  Ένας φίλος μου, με παρέπεμψε και διάβασα καθυστερημένα ένα άρθρο στην Καθημερινή της 18.10.09 του πρώην Έλληνα Επιτρόπου κυρίου Γιάννη Παλαιοκρασσά, υπέρ της πράσινης φορολογία, σαν προϋπόθεση για πράσινη ανάπτυξη.  Το βρήκα εξαιρετικό.  Προτείνω να το ξανασκεφτούμε όλοι μας.

 

Θα μου πείτε:

-Τι λες ρε;  Να σταματήσουμε, δηλαδή, να κυκλοφορούμε με τα «αμάξια» μας;  Να χάσουμε τη «βολή» μας;

Θα σας απαντήσω:

-Ναι, αυτό ακριβώς και πολλά άλλα!!!

Αν βρείτε κοινωνικά δικαιότερο και αποτελεσματικότερο τρόπο αντιμετώπισης της λεγόμενης κλιματικής αλλαγής, είμαι πρόθυμος να αναθεωρήσω την πρότασή μου.  Αν πράγματι θέλουμε να φέρουμε αποτέλεσμα, πρέπει να σπάσουμε «αυγά».  Το επιβεβαιώνει (ολίγον χυδαία) και η λαϊκή σοφία. «Με τις πορδές δεν βάφονται αυγά»...

 

Σάκης Γαλιγάλης

Μ-Η Μηχανικός MSc

e-mail: agali@tee.gr

Προβληματισμοί ...

Το ισχυρότερο, ταχύτερο και ασφαλέστερο μεταφορικό μέσο του κόσμου είναι η φαντασία.

Ιούλιος Βέρν
Don't have an account yet? Register Now!

Sign in to your account